Δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα: τι διδάσκουν οι πρόσφατες αντιπυρικές περίοδοι για την έγκαιρη ανίχνευση

Οι δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα ακολουθούν ένα σαφές μοτίβο: οι πυροσβέστες σβήνουν τη συντριπτική πλειονότητα των πυρκαγιών όσο είναι ακόμη πολύ μικρές, όμως ένας μικρός αριθμός φωτιών που ξεφεύγουν από την πρώτη επίθεση καίει κάθε χρόνο το μεγαλύτερο μέρος της έκτασης. Το 2025, 18 μεγάλες πυρκαγιές προκάλεσαν το 87% της χαρτογραφημένης καμένης έκτασης· το 2026, 12 πυρκαγιές ευθύνονται για περίπου το 80%. Το δίδαγμα των πρόσφατων περιόδων είναι ότι τα κρίσιμα λεπτά είναι τα πρώτα, ιδίως τις ημέρες με ισχυρό άνεμο, τη νύχτα και σε απομακρυσμένες περιοχές, και ακριβώς εκεί η έγκαιρη ανίχνευση κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά. Το σύστημα ανίχνευσης δασικών πυρκαγιών που αναπτύσσουμε είναι σχεδιασμένο ακριβώς για αυτό το χρονικό παράθυρο.

Οι δασικές πυρκαγιές στην Ελλάδα σε αριθμούς: 2023 έως 2026

Η επίσημη αντιπυρική περίοδος στην Ελλάδα διαρκεί από την 1η Μαΐου έως τις 31 Οκτωβρίου. Οι τέσσερις τελευταίες περίοδοι δείχνουν πόσο διαφορετική μπορεί να είναι κάθε χρονιά και πόσα εξαρτώνται από λίγες μόνο πυρκαγιές.

Η πυρκαγιά του Έβρου το 2023, στη βορειοανατολική Ελλάδα, έκαψε περίπου 96.000 εκτάρια (περίπου 960.000 στρέμματα) και, σύμφωνα με την έκθεση Copernicus για την κατάσταση του κλίματος στην Ευρώπη, είναι η μεγαλύτερη δασική πυρκαγιά που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παραμένει το σημείο αναφοράς για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια μεμονωμένη πυρκαγιά όταν ξεφύγει.

Για το 2025, η ανασκόπηση της αντιπυρικής περιόδου από το WWF Ελλάς και την ομάδα FLAME του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών κατέγραψε 75 πυρκαγιές χαρτογραφημένες από το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), συνολικής έκτασης περίπου 47.800 εκταρίων. Μεταξύ των περιοχών που επλήγησαν περισσότερο ήταν η Χίος, όπου δύο πυρκαγιές τον Ιούνιο και τον Αύγουστο έκαψαν περίπου 11.450 εκτάρια, δηλαδή το 13,6% του νησιού, καθώς και η Ζάκυνθος, η Κερατέα στην Ανατολική Αττική και ο Φενεός στην Κορινθία. Η Ήπειρος είχε τη χειρότερη περίοδο που έχει καταγραφεί.

Το 2026 κάηκε λιγότερη γη, αλλά χάθηκαν περισσότερες ζωές. Η πιο πρόσφατη έκθεση της ίδιας ομάδας, όπως τη συνοψίζει η Greek City Times, εκτιμά την έκταση που χαρτογράφησε το EFFIS σε περίπου 35.400 εκτάρια και τους νεκρούς σε 11. Η μεγαλύτερη πυρκαγιά, στη Δυτική Αττική γύρω από το Πόρτο Γερμενό, έκαψε 11.339 εκτάρια· πυρκαγιές κοντά στο Ρέθυμνο στην Κρήτη έκαψαν 5.012 εκτάρια, μεταξύ των οποίων και δύο περιοχές Natura 2000.

Δίδαγμα 1: οι περισσότερες πυρκαγιές σβήνουν, λίγες προκαλούν τις περισσότερες ζημιές

Η Ελλάδα είναι αποτελεσματική στην αντιμετώπιση των συνηθισμένων πυρκαγιών. Από το 2010 έως το 2024, το 95–97% των πυρκαγιών έκαψε από 0,1 έως 5 εκτάρια, ένδειξη αποτελεσματικής ανίχνευσης και πρώτης επίθεσης. Ωστόσο, περίπου το 4% των πυρκαγιών, όσες ξεπέρασαν τα 1.000 εκτάρια, προκάλεσε περίπου το 75% του συνόλου της καμένης έκτασης, σύμφωνα με την ανασκόπηση του WWF για το 2025.

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των περισσότερων πυρκαγιών δεν αρκεί, όταν ένας μικρός αριθμός περιστατικών εξακολουθεί να προκαλεί το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών.

WWF Ελλάς και FLAME/ΕΑΑ, ανασκόπηση της αντιπυρικής περιόδου 2026

Οι μεγάλες πυρκαγιές είναι συνήθως εκείνες που ξεκινούν σε ημέρες με ισχυρό άνεμο και ακραίο κίνδυνο πυρκαγιάς, σε σημεία που δύσκολα φαίνονται ή δύσκολα προσεγγίζονται, ή ταυτόχρονα με άλλες πυρκαγιές, όταν τα πληρώματα και τα εναέρια μέσα είναι ήδη δεσμευμένα. Η ανασκόπηση του 2025 σημειώνει ότι στις 12 Αυγούστου ο μηχανισμός απόκρισης άντεξε, αλλά λειτουργούσε στα όριά του, και ότι τα νησιά δυσκολεύτηκαν να λάβουν ενισχύσεις, με αποτέλεσμα εξαντλημένα πληρώματα και αναζωπυρώσεις. Τέτοιες ημέρες, κάθε λεπτό ανάμεσα στην ανάφλεξη και την πρώτη ειδοποίηση κρίνει αν μια φωτιά θα μείνει σε λίγα τετραγωνικά μέτρα ή θα γίνει πυρκαγιά τοπίου.

Δίδαγμα 2: σχεδόν κάθε πυρκαγιά προκαλείται από ανθρώπους, και το ηλεκτρικό δίκτυο παίζει ρόλο

Το 2025 η Ελλάδα κατέγραψε 9.143 εστίες κατά τη διάρκεια της περιόδου. Από τις πυρκαγιές που διερευνήθηκαν μεταξύ 2000 και 2023, το 91% είχε ανθρώπινη αιτία· το 2025 συνελήφθησαν 376 άτομα για εμπρησμό, το 87% από αυτά από αμέλεια. Σύμφωνα με αναφορές, οι αρχές συνέδεσαν περίπου έξι στις δέκα μεγάλες πυρκαγιές του 2025, που αντιστοιχούν στο 55% της καμένης έκτασης, με το ηλεκτρικό δίκτυο, ενώ η ανασκόπηση του 2026 επισημαίνει ξανά γραμμές μεταφοράς και διανομής πίσω από ορισμένες από τις πιο καταστροφικές πυρκαγιές.

Οι πυρκαγιές κατά μήκος δρόμων, στις παρυφές οικισμών, σε αγροτικές εκτάσεις και κάτω από γραμμές ρεύματος ξεκινούν συνήθως σε προβλέψιμα σημεία. Αυτό τα καθιστά κατάλληλα για σταθερή παρακολούθηση. Εξηγούμε τις κύριες αιτίες ανάφλεξης στο άρθρο πώς ξεκινούν οι δασικές πυρκαγιές, καθώς και τους ειδικούς κινδύνους από πυρκαγιές που προκαλούνται από γραμμές ρεύματος.

Δίδαγμα 3: η γη που καίγεται ξανά ανακάμπτει δυσκολότερα

Οι επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές είναι ένα αυξανόμενο πρόβλημα. Το 2026 κάηκαν περίπου 5.944 εκτάρια που είχαν ήδη καεί μέσα στα τελευταία 20 χρόνια, κυρίως γύρω από το Ρέθυμνο, την Κάρυστο, το Πόρτο Γερμενό, τη Σκύρο και την Πάρο. Μόνο η Αττική έχει χάσει από φωτιά τουλάχιστον 110.000 εκτάρια μέσα σε δύο δεκαετίες, και το ένα πέμπτο αυτής της έκτασης έχει καεί δύο ή περισσότερες φορές. Μια πυρκαγιά από κεραυνό κοντά στην Κόνιτσα, στην Ήπειρο, έκαιγε για περίπου έναν μήνα σε ώριμο δάσος ρόμπολου, όπου η ανάκαμψη είναι πλέον αβέβαιη, επειδή λίγα γέρικα δέντρα επέζησαν.

Το νεαρό δάσος που αναγεννάται μετά από πυρκαγιά είναι ιδιαίτερα ευάλωτο: αν καεί ξανά πριν τα δέντρα προλάβουν να παράγουν σπόρο, μπορεί να μην ξαναγίνει ποτέ δάσος. Αυτές οι περιοχές χρειάζονται τη στενότερη επιτήρηση.

Πώς ανιχνεύονται σήμερα οι πυρκαγιές στην Ελλάδα

Η ανίχνευση στην Ελλάδα γίνεται σε πολλά επίπεδα. Κάθε ημέρα της περιόδου, η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας εκδίδει τον Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς με πέντε κατηγορίες, από πράσινο (χαμηλός κίνδυνος) έως κόκκινο (κατάσταση συναγερμού), και οι φορείς αυξάνουν ανάλογα την ετοιμότητά τους. Στο πεδίο, η Πυροσβεστική Υπηρεσία, οι δασικές υπηρεσίες, οι ομάδες των δήμων, οι εθελοντές και τα πυροφυλάκια επιτηρούν για καπνό, ενώ οι πολίτες αναφέρουν τις πυρκαγιές στις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.

• Drones: το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας επέκτεινε τον στόλο του από περίπου 40 drones το 2024 και 80 το 2025 σε περισσότερα από 100 drones το 2026, που επιχειρούν και στις 13 περιφέρειες με θερμικές και οπτικές κάμερες και ανίχνευση με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.
• Δορυφόροι: το EFFIS και το Copernicus χαρτογραφούν τις περιμέτρους των πυρκαγιών και τις καμένες εκτάσεις· η ανασκόπηση του 2025 επαίνεσε τη δορυφορική χαρτογράφηση των περιμέτρων.
• Πυροφυλάκια και περιπολίες: οι άνθρωποι στα πυροφυλάκια και στις περιπολίες εξακολουθούν να εντοπίζουν πρώτοι πολλές πυρκαγιές, ιδίως στο φως της ημέρας.
• Κλήσεις πολιτών: κάτοικοι και περαστικοί αναφέρουν τις πυρκαγιές που βλέπουν, κάτι που λειτουργεί καλύτερα κοντά σε δρόμους και οικισμούς.

Πού υπάρχουν ακόμη κενά στην έγκαιρη ανίχνευση

Κάθε επίπεδο έχει τυφλά σημεία. Οι κάμερες και τα πυροφυλάκια χρειάζονται οπτική επαφή, και ο καπνός σε μια κοιλάδα ή κάτω από την κόμη των δέντρων μπορεί να μείνει κρυμμένος. Οι δορυφόροι διέρχονται σε συγκεκριμένες ώρες και είναι καλύτεροι στη μέτρηση μιας πυρκαγιάς παρά στον εντοπισμό μιας μικρής. Τα drones καλύπτουν μεγάλες εκτάσεις, αλλά πρέπει να βρίσκονται στο σωστό σημείο τη σωστή στιγμή. Οι κλήσεις πολιτών προϋποθέτουν ότι κάποιος βρίσκεται κοντά, κάτι που σπάνια συμβαίνει τη νύχτα ή βαθιά μέσα στο δάσος. Η σύγκρισή μας των μεθόδων έγκαιρης ανίχνευσης πυρκαγιάς εξετάζει αναλυτικά αυτά τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.

Τα ελληνικά δεδομένα δείχνουν ορισμένα σημεία όπου μια ταχύτερη πρώτη ειδοποίηση θα απέδιδε τα περισσότερα:

1. Ζώνες μίξης δάσους και οικισμών γύρω από την Αθήνα και άλλες πόλεις, όπου οι πυρκαγιές απειλούν σπίτια μέσα σε λίγα λεπτά.
2. Νησιά, όπου οι ενισχύσεις καθυστερούν περισσότερο να φτάσουν.
3. Διάδρομοι γραμμών ρεύματος μέσα σε δάση και θαμνώνες.
4. Πρόσφατα καμένα δάση σε αναγέννηση, που ίσως δεν επιβιώσουν από δεύτερη πυρκαγιά.
5. Προστατευόμενες περιοχές και απομακρυσμένα ορεινά δάση, όπως οι περιοχές Natura 2000 στην Κρήτη ή τα γηραιά πευκοδάση της Ηπείρου.

Πώς οι αισθητήρες εδάφους συμπληρώνουν το ελληνικό σύστημα ανίχνευσης

Οι αισθητήρες εδάφους λειτουργούν στο αντίθετο άκρο της κλίμακας από τους δορυφόρους: βρίσκονται μέσα στο δάσος και αντιδρούν στον καπνό και στα αέρια της φωτιάς στον αέρα γύρω τους, μέρα και νύχτα, χωρίς να χρειάζονται οπτική επαφή. Οι αισθητήρες καπνού για δασικές πυρκαγιές του SEBELO, με ηλιακή τροφοδοσία, τοποθετούνται σε δέντρα, συνεχίζουν να λειτουργούν για περίπου δύο ημέρες χωρίς ήλιο και στέλνουν ειδοποιήσεις μέσω δικτύου LoRaWAN στην πλατφόρμα cloud, όπου εμφανίζονται σε ζωντανό χάρτη και αποστέλλονται μέσω εφαρμογής, email ή SMS. Ένα API μπορεί να διαβιβάζει τις ειδοποιήσεις σε υφιστάμενο κέντρο επιχειρήσεων.

Οι αισθητήρες δεν αντικαθιστούν τα drones, τα πυροφυλάκια ή τα πυροσβεστικά πληρώματα. Προσθέτουν ακριβείς, έγκαιρες ειδοποιήσεις στα σημεία που αναφέρθηκαν παραπάνω, ώστε τα πληρώματα να κατευθύνονται σε γνωστή θέση όσο η πυρκαγιά είναι ακόμη μικρή. Η SEBELO είναι εταιρεία με έδρα τη Ρίγα· ο αισθητήρας βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης και οι πωλήσεις προγραμματίζονται από τις αρχές του 2027. Έχουμε παρουσιάσει το σύστημα με πραγματικές φωτιές μπροστά σε πυροσβεστικές υπηρεσίες στη Γαλλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Ρουμανία, για παράδειγμα στη ζωντανή επίδειξη στη Βαλένθια και στη δοκιμή πεδίου στην Πορτογαλία.

Τι μπορούν να κάνουν από τώρα οι δήμοι και οι ιδιοκτήτες δασών στην Ελλάδα

• Παρακολουθείτε τον ημερήσιο Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς και προγραμματίζετε με βάση αυτόν τις εργασίες με μηχανήματα, τις καύσεις και τις περιπολίες.
• Καθαρίζετε την καύσιμη ύλη γύρω από κτίρια και κατά μήκος δρόμων, ιδίως στις παρυφές των οικισμών.
• Χαρτογραφήστε τα σημεία υψηλού κινδύνου: γραμμές ρεύματος, χώρους απόθεσης απορριμμάτων, δρόμους μέσα σε δάση και περιοχές που κάηκαν τα τελευταία 20 χρόνια.
• Ελέγξτε πώς θα ανιχνευόταν μια πυρκαγιά τη νύχτα σε καθένα από αυτά τα σημεία και ποιος θα ειδοποιούνταν πρώτος.
• Προσθέστε σταθερή παρακολούθηση εκεί όπου υπάρχουν κενά, ώστε οι ειδοποιήσεις να μην εξαρτώνται από το αν κάποιος θα τύχει να δει τον καπνό.

Η Ελλάδα έχει αποδείξει ότι η γρήγορη πρώτη επίθεση αποδίδει. Η πρόκληση που απομένει είναι να εξασφαλιστεί ότι κάθε πυρκαγιά ανιχνεύεται αρκετά νωρίς ώστε να γίνει αυτή η επίθεση, συμπεριλαμβανομένων και των λίγων που διαφορετικά θα γίνονταν η επόμενη μεγάλη πυρκαγιά.